Vrijwilligers zijn onmisbaar. Maar zorgen we ook goed voor hen?

Denk eens na over hoeveel vrijwilligers je in een gewone week tegenkomt. De trainer op het sportveld, iemand die koffie schenkt in het buurthuis, de vrijwilliger die een oudere helpt met boodschappen of het bestuurslid dat ’s avonds nog even de administratie van de vereniging doet. We komen ze overal tegen. Vaak zonder erbij stil te staan hoeveel tijd en energie daarin gaat zitten. Mensen doen dit omdat ze iets voor een ander willen betekenen. Omdat ze zich verbonden voelen met hun dorp of gewoon plezier hebben in wat ze doen. Dat vind ik ontzettend waardevol. Ik geloof in de kracht van mensen die zelf initiatief nemen.

Maar daar hoort ook iets bij: wie vrijwilligers belangrijk vindt, moet ook bereid zijn goed voor hen te zorgen.

 

Waarom een vrijwilligersbeleid?

Daarom diende ik een motie in om het college te vragen een gemeentebreed vrijwilligersbeleid te ontwikkelen. De motie is helaas verworpen. Negen raadsleden stemden voor, vijftien tegen.

Wat mij vooral verbaasde, was de reactie van de wethouder en een deel van de raad. Waarom zouden we daar beleid voor maken? Verenigingen hebben toch hun eigen beleid? Ze hebben toch een eigen verzekering? En we moeten toch vooral oppassen dat we geen extra regels maken? Maar dat is precies waar mijn voorstel over gaat. Niet méér regels, maar betere ondersteuning. Niet de verantwoordelijkheid bij de gemeente weghalen bij verenigingen, maar kijken waar de gemeente kan helpen.

De afgelopen twee jaar heb ik met verschillende beleidsmedewerkers gesproken over heel concrete problemen die vrijwilligers tegenkomen. Ook met de burgemeester heb ik gesproken over sociale veiligheid en de mogelijkheden die vrijwilligers hebben om misstanden aan te kaarten. Ik hoor en zie genoeg om te weten dat er werk aan de winkel is.

 

Sociale veiligheid: waar kun je terecht?

Stel: je bent vrijwilliger bij een vereniging en je voelt je daar niet meer veilig. Of je ziet iets gebeuren waar je het niet mee eens bent. Waar kun je dan terecht? Niet iedere vereniging heeft een vertrouwenspersoon. En als die er wel is, voelt het niet altijd veilig om daar je verhaal te doen. Zeker niet als je elkaar in het dorp ook gewoon weer tegenkomt. Een onafhankelijke plek waar je vertrouwelijk terechtkunt, zou dan uitkomst kunnen bieden. Kleine verenigingen hoeven daarvoor niet allemaal zelf iemand op te leiden. De gemeente kan daarin een ondersteunende rol spelen.

En wat gebeurt er met de mensen die afhankelijk zijn van jouw vrijwillige hulp als jij noodgedwongen stopt? Ook daar moeten we over nadenken.

 

Verzekering: weet iedereen wat er geregeld is?

Onze gemeente heeft een collectieve vrijwilligersverzekering. Dat is mooi. Maar weet ieder verenigingsbestuur dat deze verzekering bestaat en wat het moet doen om er gebruik van te kunnen maken? Ik merkte in gesprekken dat die kennis niet vanzelfsprekend is. Alleen een verzekering aanbieden is niet genoeg. Je moet ook zorgen dat mensen weten dat die er is en hoe ze er gebruik van kunnen maken. Dat is toch niet zo ingewikkeld?

 

Regeldruk: maak het vrijwilligers juist makkelijker

Ik hoor regelmatig dat verenigingen het lastig vinden om aan alle regels en voorwaarden te voldoen. Een eigen vertrouwenspersoon opleiden, beleid opstellen, VOG's aanvragen, subsidies regelen en ondertussen ook nog de vereniging draaiende houden. Dat vraagt nogal wat van mensen die dit naast hun werk en privéleven doen.

Neem de gratis VOG. Onder bepaalde voorwaarden kunnen vrijwilligersorganisaties daar gebruik van maken. Maar weet ieder bestuur dat? En weet iedereen hoe dat werkt?

Juist daar kan de gemeente helpen. Door informatie te bundelen, voorbeelden beschikbaar te stellen en ondersteuning te organiseren. Dat scheelt tijd en voorkomt dat iedere vereniging zelf het wiel moet uitvinden. Een gemeentebreed vrijwilligersbeleid moet dus niet leiden tot meer papierwerk. Het moet juist helpen om onnodige rompslomp weg te nemen.

 

Werkdruk: vrijwilligers zijn geen goedkope arbeidskrachten

Er is nog iets waar ik me zorgen over maak. Vrijwilligers voelen zich soms steeds meer een soort oproepkracht. Er wordt een beroep op ze gedaan, er komen taken bij en de verwachtingen worden hoger. Totdat het plezier verdwijnt en mensen afhaken. Ik heb hierover ook gesprekken gevoerd met beleidsmedewerkers en de verantwoordelijke teams. Laten we eerlijk zijn: vrijwilligers zijn geen goedkope arbeidskrachten. En ze zijn ook niet de oplossing voor alles waar de gemeente zelf niet aan toekomt.

Er zit voor mij ook een principieel punt achter. We zien dat de overheid steeds meer verwacht van de samenleving. Van inwoners, vrijwilligers en verenigingen wordt gevraagd om meer zelf te organiseren en meer voor elkaar te betekenen.

Als sociaal-liberaal geloof ik in de kracht van mensen, in eigen initiatief en in verantwoordelijkheid nemen. Maar dat betekent niet dat de overheid zich kan terugtrekken en de verantwoordelijkheid bij inwoners kan neerleggen. Ruimte geven aan initiatief is iets anders dan verantwoordelijkheden afschuiven.

 

Waardering is meer dan een cadeaubon

Natuurlijk is het leuk als vrijwilligers een keer in het zonnetje worden gezet. Een bedankje, een uitje of een jaarlijkse vrijwilligersprijs: daar is niets mis mee. Maar waardering zit voor mij vooral in de manier waarop we met vrijwilligers omgaan. Worden ze serieus genomen? Krijgen ze de ondersteuning die ze nodig hebben? Is er ruimte voor hun ideeën? En luisteren we eigenlijk wel als ze aangeven dat iets niet goed gaat? We praten vaak over het tekort aan vrijwilligers. Maar misschien moeten we eerst eens kijken hoe we de mensen die zich al inzetten, kunnen behouden. Dat begint met luisteren.

 

En hoe zit dat in Bodegraven-Reeuwijk?

Hoeveel mensen zetten zich eigenlijk vrijwillig in voor onze gemeente? Wat hebben zij nodig? Waar lopen ze tegenaan? En waarom stoppen mensen soms met vrijwilligerswerk? Dat zijn vragen waarop we beter zicht moeten krijgen. Niet door achter een bureau beleid te bedenken, maar door het aan de vrijwilligers zelf te vragen.

In januari 2026 verscheen een nieuwe handreiking van VrijwilligerswerkNL en de VNG voor gemeentebreed beleid voor vrijwillige inzet. Daarin staan precies de onderwerpen die ik met mijn motie onder de aandacht wilde brengen: ondersteuning, sociale veiligheid, waardering, continuïteit en het verminderen van regeldruk. Het gaat dus niet om een ingewikkeld nieuw systeem. Het gaat om een gemeente die haar verantwoordelijkheid neemt en samen met vrijwilligers kijkt wat nodig is.

Wat had ik dan graag van de wethouder gehoord? Dat hij eerst eens met vrijwilligersorganisaties in gesprek gaat. Dat hij vraagt waar zij tegenaan lopen, wat goed gaat en wat beter kan. En dat hij daarna met de raad bespreekt hoe de gemeente hen beter kan ondersteunen.

Want uiteindelijk gaat het niet om een beleidsstuk.Het gaat om de mensen die zich iedere week opnieuw inzetten voor een ander. Voor hun vereniging, hun buurt en onze dorpen.

Vanuit deze plek een enorme dank je wel aan alle vrijwilligers die zich op allerlei terreinen inzetten en het leven van anderen een stukje mooier maken! 

 

Bron: Vrijwilligerswerk.nl. Ik heb de voorpagina van hun handreiking als plaatje gebruikt.